Монголын нийгмийн эд эс бүрт үсэрхийлсэн хорт хавдар бол архидалт. Аливаа гэмт хэрэг, гэр бүлийн хүчирхийллийн эхлэл нь архинаас үүдэж, олон сайхан гэр бүл нулимстай хорвоог туулж байгаа нь нууц биш. Архиных нь асуудлыг тухайн хүний ухамсрынх гээд орхидог нь бидний хамгийн том алдаа. Нийтийг, нийгмийг хямрааж, олон сайхан үрсийг өнчрүүлж, ханийн жаргалыг нь үгүй хийдэг энэ аймшигт зуршилд өрх, гэр, ажилтан, албан байгууллага бүр анхаарч, цаашлаад хуулиндаа хүртэл тодорхой тусгаж өгч гэмээн хонгилын үзүүрт гэрэл асах учиртай. 

Гэвч тухайн ажилладаг байгууллага нь ажилтнаа анхаардаггүй, ар гэрийнхнийх нь хүсэлтийг нь авч хэлэлцдэггүй, архидалтаас болж айхтар асуудал үүсэж буйг анзаарсан ч нүдээ аниад өнгөрдөг бол яах вэ. 

Долоон жилийн турш гэр бүлээ аварч үлдэхийн төлөө тэмцэж буй Ч гэх эмэгтэй /нэрийг нь нууцлав/  манай сайтад хандлаа. Түүний нөхөр нь Сэлэнгэ аймгийн Сайхан суманд  үйл ажиллагаагаа явуулдаг УБТЗ-ын Төмөр бетон дэрний үйлдвэрт ажилладаг бөгөөд тус үйлдвэр нь ажилчдынхаа архины асуудалд анхаардаггүйгээс  гэр бүлээ алдахад хүрч байгаа талаараа тэрбээр учирлав.

- Сайн байна уу. Юуны түрүүнд манай сайтад хандсан зорилгоо танилцуулаач.

- Юуны түрүүнд миний ярих асуудлыг нэг гэр бүлийн дотоод асуудал гэж битгий хараасай гэж хүсэж байна. Нэг биш нэлээд хэдэн гэр бүл, үр хүүхэд хохирогч байгаа болохоор өөрийнхөө амьдралыг золин байж танайд хандлаа. Нөхөр маань УБТЗ-ын харьяа төмөр бетон дэрний үйлдвэрт ажилладаг. Манайх гурван хүүхэдтэй. Гэвч 7 жилийн өмнөөс манай нөхөр үйлдвэртээ хамт ажилладаг О гэх эмэгтэйтэй гэр бүлийн гадуурх харилцаа үүсгэснээс үүдэж, өнөөдөр бидний амьдрал  сүйрэх дээрээ тулаад байна. 

Би энэ явдлын талаар 2014 онд анх мэдсэн. Больчих болов уу гэж хоёр жил хүлээсэн. Аргагүй эрхэнд 2016 онд УБТЗ-ын харьяа төмөр бетон дэрний үйлдвэрийн захиргаанд хандсан. Ямар ч арга хэмжээ аваагүй. Тэвчээрт бас хязгаар байдаг. Тиймээс 2019 онд Эвлэрүүлэн зуучлах төвөөр орсон. Тухайн үед энэ хоёр хүн хоорондоо ямар нэгэн харилцаагүй гэж гүрийсээр асуудлыг намжаасан. Гэвч тэд бүр одоо цагаандаа гарчихлаа.  

Хамгийн гол нь Төмөр бетон дэрний үйлдвэрийнхэн маш их архиддаг. Ажлаа тараад л ууцгаадаг. Амралтын өдөр ч алгасдаггүй. Ингэж хэлж байгаа нь тухайн байгууллагын нэр хүндэд халдах гэсэн хэрэг биш шүү. Байгууллага хамт олон баяр ёслолоор баярлалгүй л яахав. Гэхдээ учир утгагүй их архидалт олон гэр бүлийг зовоож байна шүү дээ.  Тэдний архидалт гаарсаар ийм заваан асуудал үүсэх суурь болчихоод байна. 

- Төмөр бетон дэрний үйлдвэрийн захиргаанд хандсан гэлээ.  Өөр байгууллагуудад хандсан уу.  Ямар хариу өгч байна?

- 2016 оноос хойш өчнөөн газар хандлаа. Бетон дэрний үйлдвэрийн захиргаанаас эхлээд УБТЗ-ын шат шатны удирдлагууд болоод Ёсзүйн хороонд хандсан. Гэвч тэдний ихэнх нь хариу өгөөгүй. Өгсөн ганц нэг нь ажлын байран дээрээ архидан согтуураагүй, ажил хийх явцдаа алдаа гаргаагүй гэдэг. Өөрөөр хэлбэл бидэнд хамаагүй гэх хариултыг өгдөг. Ийм асуудал дээр хуулиараа хариуцлага тооцох эрх зүй байдаггүй юм бол яагаад ар гэрийнхнийх нь хүсэлтийг хүлээж авдаггүй юм бэ. Би бүр удирдлагуудад нь ийм хүмүүс нийлээд архидаад байна. Та нар энэ хүмүүстээ хариуцлага тооцдоггүй юмаа гэхэд ядаж ээлжийг нь сольж өгөөч, өөр алба руу шилжүүлж өгөөч, ар гэрийнхнийг нь бодооч гэж өчнөөн хэлсэн ч тоож авч хэлэлцээгүй. 

- Хэрвээ Бетон дэрний үйлдвэрийн захиргаа таны хүсэлтийг хүлээж авсан бол байдал өөрчлөгдөх байсан гэж бодож байна уу?

- Тэд нэг үйлдвэрт, нэг ээлжинд гардаг хүмүүс. Хэрвээ захиргаа нь энэ хүмүүст сануулга өгсөн бол, ядаж гэр бүлийнх нь байдлыг ойлгоод ээлжийн салгасан бол, өөр албанд томилсон бол хүн байна даа нэг зүйл ч гэсэн бодох байсан юм билүү. 

- Нөхрийнхөө холбогдоод байгаа О гэх эмэгтэйтэй ярилцаж үзсэн үү?

- Ахимаг насны хүн байж  өнгөрсөн нэгдүгээр сард намайг хэлэх хэлэхгүй үгээр доромжилсон. Уг нь тэр эмэгтэй Төмөр бетон дэрний үйлдвэрийн ёсзүйн хорооны гишүүн юм билээ. Бүхэл бүтэн долоон жил нэг хүний амьдралыг үгүй хийж, гурван хүүхдийн хувь заяагаар тоглосон хүн ёсзүйн хорооны гишүүн байж таарах уу. 

Төмөр бетон дэрний үйлдвэр 150 гаруй ажилтантай том байгууллага. Гэтэл энэ байгууллага ажилчдынхаа ёс зүйг дээшлүүлэх ганц ч сургалт явуулдаггүй.  Дээр ажилчдынхаа энэхүү зохисгүй үйлдлүүдийг мэддэг ч  ямар нэгэн арга хэмжээ авдаггүй. Энэ нь архидан согтуурдаг, бусдыг уруу татдаг, цаашлаад бүр гэр бүлийн гадуурх харилцаа үүсгэдэг хүмүүст толгойг нь илсэн шийдвэр болчхоод байна. 

- Та ярианыхаа эхэнд олон гэр бүл байна гэж дурдсан. Бетон дэрний үйлдвэрт ийм асуудал нэлээд байна гэсэн үг үү?

- Энэ үйлдвэрт ганц манай нөхөр ийм харилцаа үүсгэсэн юм биш. Маш олон байна. Бүр зарим удирдах албан тушаалтнууд нь хүртэл ийм харилцаа үүсгээд салж сарнисан тухай дуулдаж л байна. Энэ мэтчилэн энэ байгууллагын ажилчдын архидалтаас болж хохирсон зөндөө гэр бүл байна даа. 

Сайхан суманд 800 гаруй ажилтантай цемент шохойн үйлдвэр байдаг. Тус үйлдвэр ажилчдынхаа ийм асуудалд их анхаардаг. Ажил дээрээ архи үнэртүүлж ирэх л юм ажлаас халдаг. Гэтэл энэ байгууллага ажилчид нь нийлж архидаж, ар гэртээ болон айл гэрийн амьдралыг сүйрүүлж байхад ямар ч хариуцлага тооцохгүй юм. Би сая энэ асуудлаар шүүх, прокурорынхонтой уулзсан. Гэтэл шүүхийнхэн хүртэл бетон дэрний үйлдвэрийн ажилчдын дунд гэр бүлийн хүчирхийлэл, салалт, их байна гэж ярьж байна. Тиймээс тус байгууллагынхан ажилчдынхаа энэхүү асуудалд анхаарахгүй бол над шиг зовж байгаа эмэгтэйчүүд олон байна гэдгийг сануулмаар байна.  

ТБДҮ-ийнхний ажилчдын дундах замбараагүй архидалт, гэр бүлийн гадуурх харилцаа, гэр бүл салалт, олон хүүхдүүдийн өнчрөл хагацал надаар дуусгавар болоосой хүсэх юм. Ямархуу хүмүүс байдгийг манай Сайхан сумынхан мэднэ дээ.