“Иргэний нэр баригч уу, улс төрийн тоглогч уу? – Д.Монголхүүгийн дүрийн цаадах үнэн”

Сүүлийн жилүүдэд Монголын нийгэмд “шударга ёс” хэмээх ойлголт олон нийтийн итгэл найдварын гол хөшүүрэг болжээ. Гэвч энэ нэрийн дор үйл ажиллагаа явуулж буй зарим этгээдүүд үнэхээр ард иргэдийн эрх ашгийн төлөө юу, эсвэл улс төрийн ашиг сонирхлын хэрэгсэл болж хувирсан уу гэдэг асуулт хөндөгдөж байна. Үүний тод жишээ бол өөрийгөө иргэний тэмцэгч хэмээн тодорхойлдог Даваажамцын Монголхүү юм.

 Хоосон уриа, тодорхой бус зорилго

Д.Монголхүү “No Naadam”, “NoDoubleStandard” зэрэг олон нийтийн эсэргүүцлийн жагсаал удирдан оролцсон ч эдгээрийн зорилго нь тодорхой бус, хэт туйлширсан байдалтай байв. Жишээлбэл, “No Naadam” хөдөлгөөн үндэсний баярыг бүрэн хориглох уриа дэвшүүлсэн нь олон нийтэд маргаантай сэтгэгдэл төрүүлж, үндэсний уламжлалыг үл хүндэтгэсэн үйлдэл хэмээн шүүмжлэл хүлээсэн.

2021 оны 7-р сард болсон “No Naadam” жагсаалын үеэр Монголхүүг олон нийтийн хэв журам зөрчсөн хэргээр цагдаагийн байгууллага саатуулсан.

Иргэний хөдөлгөөн үү, улс төрийн амбиц уу?

Өөрийгөө “улс төрөөс ангид иргэн” гэж тодорхойлдог байсан Монголхүү 2025 оны 3-р сард Ардчилсан намын дэргэдэх Монголын Ардчилсан Холбооны (МоАХ) даргаар сонгогдсон нь түүний жинхэнэ зорилго улс төрд нөлөөлөх байсныг харууллаа.

МоАХ бол Ардчилсан намын дэргэдэх фракц бөгөөд түүний тэргүүнээр сонгогдох нь намын дотоод тоглолтод нөлөөлөх улс төрийн байр суурийг илтгэнэ.

Монголхүү хэд хэдэн удаа хууль сахиулах байгууллагын шаардлагыг эсэргүүцэж, олон нийтийн хэв журам зөрчсөнөөс болж шүүхийн шийдвэрээр зорчих эрх хязгаарлагдаж, цахим гав зүүж байв. Энэ нь “иргэний ухамсартай тэмцэл” гэхээсээ илүүтэйгээр олон нийтийн дэг журамд заналхийлж болзошгүй үйлдэл байсан юм.

2023 оны хавар шүүхээс түүнийг цахим гав зүүх шийтгэл оноосон. Гэтэл Монголхүү үүнийг “улс төрийн хавчилт” хэмээн тайлбарласан ч шүүхийн шийдвэр нь тодорхой журмын зөрчлийг үндэслэсэн байсан.

 Популизм vs бодит үр дүн

Түүний удирдсан хөдөлгөөнүүдийн аль нь ч тодорхой бодлогын өөрчлөлт авч ирсэнгүй. Хэдийгээр нийгмийн бухимдлыг илэрхийлэхэд хувь нэмэр оруулсан байж болох ч улс төрийн тогтолцооны шинэтгэл, бодит шийдэл, хууль эрх зүйн өөрчлөлт гарсангүй.

“NoDoubleStandard” жагсаалын дараа ч хоёрдмол хандлагатай улстөрчид төрд хэвээр үлдсэн бөгөөд Монголхүүгийн нэр дурдагдсан ямар нэгэн шинэ хуулийн төсөл, бодлогын санаачилга бүртгэгдээгүй.

Иргэний хөдөлгөөн, олон нийтийн идэвхтэй оролцоо нь ардчилсан нийгмийн амин сүнс. Гэвч уг үзлийг улс төрийн амбицдаа ашиглах нь ард иргэдийн итгэл, шударга ёсны ойлголтыг гажуудуулах аюултай. Д.Монголхүүгийн үйл ажиллагаа нь бодит үр дүнд хүрэхээс илүүтэйгээр популист уриа, олны анхаарал татах хэрэгсэл болон хувирсан мэт харагдаж байна.

"Шударга ёсны нэр барьсан улс төрөөс илүү, бодит шийдэлтэй иргэний нийгэм бидэнд хэрэгтэй."

Түүхийн нэхэл: Зоригийг “үгээр алах” оролдлого

1990 оны Ардчилсан хувьсгалын үеэр С.Зориг агсантай хамтран ажиллаж байсан Б.Янжинлхам гуай өөрийн дурсамжид нэгэн ноцтой явдлыг өгүүлсэн байдаг. Тэрбээр:

“...Төрийн ордны хуралдааны үеэр Зоригийг цонхоор шээсэн гэж орилж гүтгэсэн эмэгтэй нь өнөөдөр улс төрийн тавцанд гарч ирсэн Монголхүүгийн ээж Хандсүрэн байлаа...” гэжээ.

Энэ бол зүгээр нэг гүтгэлэг биш. Энэ бол ардчиллын гол дүрийг зориуд гутаах оролдлого байсан. Зориг агсан тухайн үед “хүн үгээр цусгүй алж чаддаг” гэж хариу өгсөн нь түүний ёс зүй, тэвчээрийн нотолгоо байв.

Д.Монголхүүг өнөөдөр шударга ёсны төлөө дуугарч байна хэмээн олон хүн харж байгаа ч түүний түүхэн уг сурвалж нь гүн ёс зүйн эргэлзээг төрүүлдэг. Эцэг, эхийнхээ үйлдлийг үл ялган шүүмжилж чаддаггүй, харин ч улс төрийн уриа болгон ашиглаж буй нь түүнийг ардчиллын нэр баригч байж болзошгүйг харуулна.

  • Монголхүү МоАХ-ны даргаар сонгогдсон өдрөө “Зориг агсны төрсөн өдөр” хэмээн онцолж, эв нэгдлийг тунхагласан нь ёс суртахууны гажуудалтай давхцал үүсгэж байна.
  • Ардчиллыг гутаахад оролцсон хүн (түүний эх) өнөөдөр ардчиллыг залгамжлагчийн дүрд өөрийн хүүг гаргаж байгаа нь нийгмийн шударга ёсны талаарх ойлголтыг бүдгэрүүлж байна.

 Ардчилал нэрийн дор гарч ирсэн “хоёрдмол” дүр

Монголхүүг Ардчилсан нам дотоод фракцуудын зөрчилдөөний гол тоглогч болгох оролдлого хийгдэж байгааг МоАХ-ын даргаар сонгогдсон явдал харуулж байна. Гэвч ардчиллыг үгээр “алах” гэж оролдож байсан удам угсаа нь түүнийг жинхэнэ ардчиллын төлөөлөгч мөн үү гэсэн асуулт гарцаагүй урган гарч ирнэ.

Ардчилал бол ганц нам, ганц хүний өмч биш. Үнэнч шударга хүмүүсийн цусаар бичигдсэн түүх юм. Тиймээс ардчиллын нэрийг барьж, өнгөрсөн гүтгэлэг, увайгүй явдлыг мартсан мэт дүр эсгэх нь ёс суртахууны хэм хэмжээг зөрчиж буй хэрэг юм.

Зориг агсны хэлсэнчлэн:

“Хүн үгээр цусгүй алж чаддаг” — гэх үг өнөөдөр Монголхүүгийн оролцоотой улс төрд дахин бодогдох ёстой цаг иржээ.